مطالعه تطبیقی جایگاه و مدلهای نقش آفرینی مردم در نظارت بر قدرت سیاسی در چارچوب اندیشه دولت مدرن و حکومت دینی | ||
| مطالعات میان رشتهای تمدنی انقلاب اسلامی | ||
| مقاله 4، دوره 5، شماره 18، تابستان 1405، صفحه 83-107 اصل مقاله (600.51 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.47176/cir.2504.1237 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد جواهری طهرانی* 1؛ حمیدرضا علیایی2؛ نجمه صفائی3 | ||
| 1استادیار، گروه حقوق عمومی و بین الملل، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران | ||
| 2دانشجوی دکترا، حقوق عمومی و بین الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران | ||
| 3کارشناسی ارشد، حقوق عمومی و بین الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران | ||
| چکیده | ||
| مفهوم نظارت بر قدرت و طراحی سازوکارهای آن همواره در نظامهای سیاسی محل تامل اندیشمندان حوزه حقوق، علوم سیاسی و مدیریت بوده است. اما مسئله اصلی این پژوهش، بیان مبانی نظری نظارت در دولت مدرن (رویکرد حقمحور) و حکومت دینی (رویکرد تکلیفمحور) و چالشهای ناشی از تلفیق این دو دیدگاه در طراحی سیستمهای نظارتی بومی است که منجر به ناکارآمدی در حکمرانی میشود. از اینرو در پژوهش حاضر از طریق منابع کتابخانهای به مطالعه تطبیقی مبانی و الگوهای نظارت در دولت مدرن و حکومت دینی (با تمرکز بر اقتضائات بومی ایران اسلامی) پرداخته میشود. یافتههای این تحقیق نشان میدهد در دولت مدرن، نظارت بر قدرت مبتنی بر حقوق شهروندی است و ریشه در انسانشناسی سوبژکتیویستی و بدبینی به قدرت دارد. به همین علت سازوکارهای آن خلاصه به نظارت بیرونی (تفکیک قوا، شفافیت) با رویکردی فرمالستی میشود. اما در حکومت دینی نظارت بر اساس تکلیف شرعی و انسانشناسی الهیاتی (جایگاه انسان بهعنوان خلیفهالله) تعریف میشود. در این الگو، نظارت درونی یا همان تقوا محور است و نظارت بیرونی (امربهمعروف و نهیازمنکر، گزینش کارگزاران، نهادهای واسط) بر آن استوار میگردد. همچنین عدم نظارت، موجب معصیت بوده و دارای عواقب دنیوی و اخروی است. نتیجهگیری آن است که الگوی نظارت در مردمسالاری دینی، با تکیه بر تکلیفگرایی شرعی و مسئولیتپذیری جمعی امت، ماهیتاً متفاوت از مدل سکولارِ حقمحور است و غلبه بر چالشهای نظام نظارتی موجود، مستلزم طراحی سازوکارهای بومیِ مبتنی بر اهداف و مبانی حکومت دینی، بدون التقاط با الگوهای دولت مدرن است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| نظارت؛ دولت دینی؛ حکومت اسلامی؛ مدرنیته؛ دموکراسی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 147 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 37 |
||