شفیع پور یوردشاهی, پریا. (1404). برنامه ریزی کالبدی- فضایی اسکان موقت پس از زلزله نمونه موردی: منطقه 4 شهر تبریز. پدافند الکترونیکی و سایبری, 16(3), 69-83.
پریا شفیع پور یوردشاهی. "برنامه ریزی کالبدی- فضایی اسکان موقت پس از زلزله نمونه موردی: منطقه 4 شهر تبریز". پدافند الکترونیکی و سایبری, 16, 3, 1404, 69-83.
شفیع پور یوردشاهی, پریا. (1404). 'برنامه ریزی کالبدی- فضایی اسکان موقت پس از زلزله نمونه موردی: منطقه 4 شهر تبریز', پدافند الکترونیکی و سایبری, 16(3), pp. 69-83.
شفیع پور یوردشاهی, پریا. برنامه ریزی کالبدی- فضایی اسکان موقت پس از زلزله نمونه موردی: منطقه 4 شهر تبریز. پدافند الکترونیکی و سایبری, 1404; 16(3): 69-83.
برنامه ریزی کالبدی- فضایی اسکان موقت پس از زلزله نمونه موردی: منطقه 4 شهر تبریز
عضو هیئت علمی، گروه معماری و شهرسازی، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران.
تاریخ دریافت: 01 اسفند 1403،
تاریخ بازنگری: 12 اسفند 1403،
تاریخ پذیرش: 29 شهریور 1404
چکیده
داشتن سرپناه جزو نیازهای اساسی انسان است که با توجه به اینکه شهر تبریز بارها بر اثر زلزله ویران شده است نیازمند برنامهریزی کالبدی-فضایی در قالب مکانیابی مراکز اسکان موقت است. منطقه 4 شهر تبریز که با توجه به روند رو به رشد جمعیت، تراکم بالای جمعیتی و تراکم بالای کاربری مسکونی به عنوان نمونه موردی تحقیق انتخاب شده است. هدف اصلی تحقیق، برنامهریزی فضایی-کالبدی اسکان موقت در نمونه موردی بصورت مکانیابی میباشد. پژوهش حاضر از نظر نوع تحقیق در زمره تحقیقات کاربردی و از نظر ماهیت تحقیق در زمره تحقیقات توصیفی- تحلیلی محسوب میشود. در مرحله شناسایی شاخصهای مکانیابی مراکز اسکان موقت از مطالعات کتابخانهای در قالب آییننامه ضوابط مدیریت بحران در مکانیابی مراکز اسکان موقتِ سازمان پیشگیری و مدیریت بحران تهران و دستورالعمل مکانیابی مراکز حیاتی و حساسِ دانشگاه صنعتی مالک اشتر و جهت امتیازدهی به شاخصها در نمونه موردی از پرسشنامه استفاده شده است. روش تجزیه و تحلیل اطلاعات نیز مدل فازی IHWP (تحلیل سلسله مراتبی معکوس) در نرمافزار GIS میباشد. در این پژوهش از 13 شاخص شامل؛ فاصله از گسل، سازگاری کاربریها، تراکم جمعیت، دسترسی به راه، تعداد طبقات، دسترسی به مراکز چندمنظوره، دسترسی به فضاهای سبز، دسترسی به مراکز درمانی، دسترسی به مراکز آتش نشانی، جنس مصالح ساختمان، کیفیت ابنیه، قدمت ابنیه و فاصله از مراکز توزیع سوخت برای تحلیل یافتهها استفاده شده که نتایج تحقیق نشان میدهد از کل منطقه 4 شهرداری تبریز، 3 درصد کاملاً مطلوب، 9/15درصد مطلوب، 40/43 درصد نسبتاً مطلوب، 74/28 درصد نامطلوب و 96/8 درصد کاملاً نامطلوب برای مکانیابی مراکز اسکان موقت هستند. همچنین از 5 ناحیه منطقه 4، ناحیه 1 و 5 از بیشترین مطلوبیت و ناحیه 3 و 4 از کمترین مطلوبیت برای مکانیابی برخوردار هستند. در پایان نیز راهکارهایی پیشنهاد گردید.
Spatial–Physical Planning for Post-Earthquake Temporary Housing: Case Study: District 4 of Tabriz City
نویسندگان [English]
Parya Shafipour Yourdshahi
Department of Architecture and Urban Planning, National University of Skills (NUS), Tehran, Iran.
چکیده [English]
Shelter is one of the fundamental human needs, and since the city of Tabriz has been repeatedly devastated by earthquakes, spatial–physical planning for locating temporary housing centers is essential. District 4 of Tabriz, characterized by high population density and a dominant residential land use pattern, has been selected as the case study. The main objective of this research is spatial–physical planning for temporary housing through site selection in the study area. The research is applied in terms of purpose and descriptive–analytical in terms of methodology. In the identification phase, site selection criteria were derived from library studies, including the Regulations of Crisis Management for Temporary Housing Site Selection (Tehran Disaster Prevention and Management Organization) and the Guidelines for Locating Vital and Sensitive Centers (Malek Ashtar University of Technology). A questionnaire was used to score the criteria within the case study. The data were analyzed using the IHWP fuzzy (Inverse Hierarchical Weighting Process) model in GIS software. Thirteen criteria were used, including distance from faults, land use compatibility, population density, road accessibility, number of floors, access to multifunctional centers, access to green spaces, access to medical centers, access to fire stations, building materials, building quality, building age, and distance from fuel distribution centers. The results show that in District 4 of Tabriz Municipality, 3% of the area is highly suitable, 15.9% suitable, 40.43% moderately suitable, 28.74% unsuitable, and 8.96% completely unsuitable for locating temporary housing centers. Among the five sub-districts of District 4, sub-districts 1 and 5 have the highest suitability, while sub-districts 3 and 4 have the lowest. Finally, several strategies and recommendations are proposed.
کلیدواژهها [English]
Temporary housing, Site selection, Earthquake, District 4 of Tabriz, IHWP fuzzy model
مراجع
لحمیان، رضا و غلامی، غلام، "برنامهریزی بهینه اسکان موقت شهری در حوادث طبیعی (مطالعه موردی: شهر ساری)"،فصلنامه جغرافیا (برنامه ریزی منطقه ای)، 9 (34)، 793-806. 1398.1001.1.22286462.1398.9.2.46.2https://doi.org/
زمانیان، روزبه و بختیاری، میلاد، "شناسایی اصول ومبانی مکانیابی فضای مناسب شهری جهت اسکان موقت پس اززلزله احتمالی تهران( نمونه مطالعاتی: منطقه 3 تهران)"، مجله فضا و مکان، 2 (1)، 92-75. 1401. 30495/jsps.2023.1970848.1017https://doi.org/
اسماعیلی، سهیلا، "امکانسنجی کاربرد و مکانیابی فضاهای سبز شهری برای اسکان موقت پس از زلزله احتمالی تهران"، مورد مطالعاتی منطقه 22 شهرداری تهران، پایاننامه کارشناسی ارشد، رشته بازسازی پس از سانحه، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، 1393.
کلانتری خلیلآباد، حسین، اباذرلو، سجاد و حیدری، علیاکبر، "شناسایی فرایند آسیبپذیری شهرها با رویکرد پدافند غیرعامل"، چاپ اول، انتشارات دانشگاه هنر، تهران، 1401.
بیطرفان، مهدی، "ارائه مدلی برای ارزیابی سریع تابآوری شهرها در برابر تهدیدات طبیعی و انسانساخت"، پژوهشگاه بینالمللی زلزله، رساله دکترا، رشته مهندسی عمران - زلزله، تهران، 1402.
ترکیان، مهدی، دانشفرد، کرم الله، ولی خانی، ماشالله و پیلهوری، نازنین، "ارائه مدل عوامل مؤثر بر اجرای خطمشی های مدیریت بحران ایران با رویکرد ساختاری تفسیری"، مسکن و محیط روستا، پژوهشکده سوانح طبیعی، 41 (178)، 48- 35، 1401. https://doi.org/10.22034/41.178.35
پهلوانی، پرهام، ربانی، علی، بیگدلی، بهناز و اسلامی نژاد، سید احمد، "مکانیابی جایگاههای اسکان موقت پس از زلزله با استفاده از رگرسیون وزندار جغرافیایی توسعهیافته (منطقة 22 شهر تهران)". مجله علمی آمایش سرزمین، 15(2)، 434-419، 1402. https://doi.org/22059/JTCP.2022.345226.670331
محمودی عارفه، هاشم پور رحیم، و محمدی اکبر، "مکانیابی اسکان موقت و سایتهای مدیریت بحران در شهر سمنان با روش ارزیابی چندمتغیره"، دانش پیشگیری و مدیریت بحران، 13 (1)، 92-80، 1402. https://doi.org/20.1001.1.23225955.1402.13.1.6.3
زمانیان، روزبه و بختیاری، میلاد، "شناسایی اصول ومبانی مکانیابی فضای مناسب شهری جهت اسکان موقت پس اززلزله احتمالی تهران( نمونه مطالعاتی: منطقه 3 تهران)"، مجله فضا و مکان، 2 (1)، 92-75، 1401. 30495/jsps.2023.1970848.1017https://doi.org/
Y. Jiao, Z. Li, W. Ge, L. And W.T. Wang, H. Sun, J. Wang، Z. Pieter, A study on siting of emergency shelters for dam failure floods considering population distribution and weather effects، Science of The Total Environment، Volume 914، pp.25-45. 2024. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2024.169901.
Di Bucci, F, Del Missier, M. Dolce, A. Galvagni, F. Giordano, A. Patacca, E. Pezzi, G. Scurci, and L. Savadori, “Life satisfaction during temporary housing after an earthquake: Comparing three cases in Italy,” International Journal of Disaster Risk Reduction، vol. 91، pp. 1-18, 2023. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2023.103697.
S. Wigati, B. M. Sopha, A. M. S. Asih, and H. Sutanta, “Geographic Information System Based Suitable Temporary Shelter Location for Mount Merapi Eruption,” Sustainability, 15، 2073. pp. 1-26, 2023. https://doi.org/10.3390/su15032073.
Kılcı, B. Kara, and Y. Bozkaya, “Locating temporary shelter areas after an earthquake: A case for Turkey,” European Journal of Operational Research، vol. 243، Issue 1، pp. 22-38, 2015. https://doi.org/10.1016/j.ejor.2014.11.035.
صفری اله خیلی, قاسم و ملک, محمدرضا،"مکانیابی برای اسکان موقت پس از وقوع زمین لرزه تحت شرایط عدم قطعیت با استفاده از منطق فازی کلاسیک و منطق فازی شهودی- مطالعه موردی: منطقه دو شهرداری تهران". فصلنامه علمی- پژوهشی اطلاعات جغرافیایی « سپهر، 29(115)، 115-125. 1399. https://doi.org/10.22131/sepehr.2020.47884
Maziar, A. Soheila, and H. Farzin, “Proposing a Flexible Model for Temporary Housing using Digital Design Techniques,” International Journal of Architectural Engineering & Urban Planning, 32(4), pp.1-20, 2022. https://doi.org/10.22068/ijaup.599.
Zhao, Y. Tang, Q. Li, and J. Wang, “Enhancing urban system resilience to earthquake disasters: Impact of interdependence and resource allocation,” International Journal of Critical Infrastructure Protection, 45, 100673. 2024. https://doi.org/ 10.1016/j.ijcip.2024.100673
Nocera, F. Castagneto, and A. Gagliano, “Passive house as temporary housing after disasters,” REPQJ, 18th International Conference on Renewable Energies and Power Quality (ICREPQ’20) 18, pp. 42-47. 2020. https://doi.org/10.24084/repqj18.210.
صالحنسب، ابوذر، "ارزیابی آسیبپذیری و ارائه راهکارهای کاهش آسیبپذیری مناطق شهری در برابر تهدیدات با رویکرد شهرسازی و پدافند غیرعامل"، رساله دکترا، دانشگاه آزاد اسلامی یاسوج، دانشکده فنی مهندسی، گروه معماری و شهرسازی، 1397.
صالحیپور میلانی، علیرضا، زمانی، مهدی، صدوق، سید حسن، ارزیابی آسیبپذیری و تابآوری شهر رزن در برابر زلزله، مدیریت مخاطرات محیطی (دانش مخاطرات سابق)، 8(3)، 267- 1400،282 . https://doi.org/22059/JHSCI.2021.329335.669
Casie, A. J.Will, B A. Liel, Perceptions of Post-Disaster Housing Safety in Future Typhoons and Earthquakes, Sustainability, 12(9), 32-45, 2020.https://doi.org/10.3390/su12093837.
H .Yu, G. Bai, Research on modularization and sustainable design of temporary housing. Art and Design Review, 6(3), 125-132, 2018. https://doi.org/doi: 10.4236/adr.2018.63012.
اباذرلو، سجاد، ارزیابی آسیبپذیری شهر با رویکرد پدافند غیرعامل با منطق فازی، پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته شهرسازی، استاد راهنما: کیومرث حبیبی، دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکز، گروه شهرسازی، 1392.
جمالآبادی، جواد، سلمانی مقدم، محمد، شکاری بادی، علی، و نوده، مرضیه، "مکانیابی مراکز اسکان موقت جمعیت پس از زلزله در سکونتگاه های شهری، مطالعه موردی: شهر سبزوار"، تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی (علوم جغرافیایی)، 19(55)، 153-171، 1398 https://doi.org/10.29252/jgs.19.55.153
شفیعپور، پریا و خضرلو، آرام (1402)، جانمایی و طراحی معماری فرم انبارهای اقلام اساسی و ضروری با رویکرد پدافند غیرعامل مطالعه موردی: شهر مشهد، مجله آمایش جغرافیایی فضا، 13 (4)، 119-134. http://doi.org/10.30488/GPS.2023.387843.3627
آیین نامه مکانیابی مراکز حیاتی و حساس، مجتمع آمایش و پدافندغیرعامل دانشگاه مالک اشتر، معاونت فنی سازمان پدافند غیرعامل ، کد آییننامه 113-1114، 1393. (محرمانه)
آییننامه استانداردهای پدافندغیرعامل در مکانیابی، معاونت فنی سازمان پدافند غیرعامل ، کد آییننامه 112-1114، 1392 (محرمانه)
صادقی، علیرضا و پی سوزی، تینا، شناسایی مناطق مستعد جهت اسکان موقت بعد از وقوع زلزله (مطالعه موردی: شهر سنندج)". جغرافیا و روابط انسانی، 2(4)، 254-263، 1399. https://doi.org/1001.1.26453851.1399.2.4.16.4
یزدانی، محمد حسن، غفاری گیلانده، عطا و ویس مرادی، فرحناز، "تحلیل و شناسایی معیارهای مؤثر بر مکانیابی بهینه اسکان موقت پس از زلزله - مطالعه موردی : شهر کرمانشاه، فصلنامه علمی- پژوهشی اطلاعات جغرافیایی «سپهر»"، 31(124)، 149-163، 1401. https://doi.org/22131/SEPEHR.2023.542592.2816
بیطرفان، علی و دانشجو، خسرو، " ارزیابی انواع روشهای اسکان موقت در زمان بحران در برابر تهدیدات با بهرهگیری از روش تحلیل سلسله مراتبی". نشریه علمی شهر ایمن، 5(4)، 37-21، 1401. https://doi.org/22034/ISPDRC.2023.703272
عشق آبادی،فرشید، تحلیل نظام برنامهریزی شهری از منظر پدافند غیرعامل، اولین همایش علمی – پژوهشی شهرسازی و معماری با رویکرد پدافند غیرعامل، دانشگاه صنعتی مالک اشتر، تهران، 1391.
حبیبی، کیومرث؛ پوراحمد، احمد؛ مشکینی، ابوالفضل؛ عسگری، علی و نظری عدلی، سعید، "تعیین عوامل سازه ای ساختمانی موثر در آسیب پذیری بافت کهن شهری زنجان با استفاده از GIS & FUZZY LOGIC"، نشریه هنرهای زیبا، شماره 33، 36-27، 1387. https://ensani.ir/fa/article/journal-number/1444/
دستا، فرزانه، رضایی، محمدرضاو اسمعیل پور، فاطمه، "مکانیابی فضاهای شهری چندمنظوره ایمن در مواقع بروز بحران با به کارگیری روش شاخص همپوشانی وزنی؛ موردپژوهی: شهر طبس". پدافند غیرعامل، 14(2)، 75-84، 1402. https://doi.org/1001.1.20086849.1402.14.2.6.8
وفاداری کمارعلیا، داود، نظمفر، حسین و حیدری، اسدالله، واکاوی و بازشناسایی شاخصهای برنامهریزی و طراحی پارکهای شهری با رویکرد پدافند غیرعامل. پدافند غیرعامل، 1403. (آماده انتشار آنلاین) https://pd.ihu.ac.ir/article_209557.html
سعیدی، علی، دژپسند، مهرداد، "بررسی و تحلیل مکانیابی اسکان موقت در شرایط بحران با تاکید بر تهدیدات انسانساخت (مطالعه موردی : منطقه یک شهرکرمانشاه)". پدافند غیرعامل، 15(4)، 11-24، 1403. https://doi.org/1001.1.20086849.1403.15.4.2.5
پهلوانی، پرهام، ربانی، علی، بیگدلی، بهناز و اسلامی نژاد، سید احمد، "مکانیابی جایگاههای اسکان موقت پس از زلزله با استفاده از رگرسیون وزندار جغرافیایی توسعهیافته (منطقة 22 شهر تهران)". مجله علمی آمایش سرزمین، 15(2)، 434-419، 1402. https://doi.org/22059/JTCP.2022.345226.670331
حسینی، فاطمه السادات، عبداله زاده، محمد مهدی، فضلوی, محسن و معتمد، هومن، "معیارهای برنامه موفق بازسازی مسکن پس از زلزله"، نشریه علمی شهر ایمن، 7(4)، 90-69.، 1403. https://doi.org/22034/ISPDRC.2024.2026260.1093
زارعی، غلامرضا، اباذرلو، سجاد، بررسی آسیب پذیری شهرها با رویکرد پدافند غیرعامل با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی معکوس(IHWP) و GIS-مطالعه موردی تهران بزرگ، نشریه شهر ایمن، دوره 1، شماره 2، تهران،16-3، 1397. https://www.ispdrc.ir/article_705603.html
صالحنسب، ابوذر، ارزیابی آسیبپذیری و ارائه راهکارهای کاهش آسیبپذیری مناطق شهری در برابر تهدیدات با رویکرد شهرسازی و پدافند غیرعامل، رساله دکترا، دانشگاه آزاد اسلامی یاسوج، دانشکده فنی مهندسی، گروه معماری و شهرسازی، 1397.
سعیدی، علی، دژپسند، مهرداد، "بررسی و تحلیل مکانیابی اسکان موقت در شرایط بحران با تاکید بر تهدیدات انسانساخت (مطالعه موردی: منطقه یک شهرکرمانشاه)"،
